Annie Ernaux’nun annesinin ardından yazdığı bir veda metni “Bir Kadın” – bir anlamda annesinin karnından yeniden çıkma ve aynı anda annesini doğurma metni belki de. Babasını anlattığı “Babamın Yeri” ile beraber düşünmeli bu kitabı sanırım, birbirlerini tamamlıyorlar.
Anne-kız ilişkisinin karmaşık doğası; barındırdığı garip dinamikler itibariyle edebiyatın bayıldığı konulardan biri malum. Biz insanlar bir şeyi ne kadar çözemez isek, o kadar edebiyata malzeme ediyoruz onu; edebiyat üzerinden anlamaya, anlamlandırmaya çalışıyoruz.
Ernaux yine son derece kişisel bir yerden yazıyor ve annesinin hayatını anlatıyor bize. Her zamanki gibi bireysel olanı anlatırken toplumsal olana dair de konuşuyor elbette. İçlerinde yaşadıkları çağ, insanlar, değerler değişirken annesinin nasıl konumlandığını, o dönüşümlerin onda (ve muhakkak ki diğer kadınlarda) nasıl yansımaları olduğunu da aktarıyor.
Okura şirin gözükmek gibi bir derdi olmamasını çok seviyorum kendisinin. Annesine karşı duyduğu, zaman zaman acımasızlığa varan öfkesini gizlemeye yahut meşrulaştırmaya hiç çalışmıyor – ki bu yakınlıktaki ilişkiler zaten aslında karşılıklı haksızlıklardan örülmemiş midir? Anne-kız ilişkisine çok içkin bir şey bence o öfke, kıskançlık, haksızlık hâli – hatta bir tür samimiyet seviyesi gibi. “Canını acıtma hakkı”nı ayrıcalıklı biçimde elinde tutabilmek… Kutsamadan, yüceltmeden, gerçek hâliyle gösteriyor bize ilişkiyi ve pekala bu biçimiyle de güzel olabileceğini ispatlıyor.
Çok çalışan annesinin, kendi sahip olamadıklarını kızına sunmak için çok çalışması, çabalaması, ama kızı o şeylere sahip oldukça da bir tür öfke ve kıskançlık duyması, minnet beklemesi… Ne kadar insani, ne kadar tanıdık ve aslında ne kadar “hiç öyle şey olur mu canım” diyip inkar ettiğimiz bir şey. Olur. Oluyor. İnsan olmak kusurlu bir var olma hali işte. Anneler de o kusurlardan azade değil.
Ezcümle yine hacmine kıyasla çok cevherler barındıran bir küçük kitap “Bir Kadın”. Annie Ernaux iyi ki yazmış, bizler iyi ki onu okuyabiliyoruz.
