1960 yılında yayımlandığında büyük ilgi gören, Oscar ödüllü bir film uyarlaması da olan Pulitzer ödüllü bir kitap Bülbülü Öldürmek. Pek çokları tarafından Amerikan edebiyatının başyapıtlarından kabul edilen bu kitap bana sorarsanız büyük bir hayal kırıklığı.
Ben zaten Amerikan edebiyatıyla ciddi sıkıntıları olan bir okurum; hızlı tüketim kültürünün anavatanı olan Amerika’nın ürettiği edebiyata da bu “acele”nin ve geçiciliğin sindiğini hissederim hep. Bülbülü Öldürmek derdi olan bir kitap şüphesiz, 1929’daki Büyük Buhran sırasında ülkenin güneyindeki bir kasabada tecavüzle suçlanan bir siyah Amerikalıyı savunmak zorunda kalan ve onun suçsuz olduğuna inandığı için tüm kasabayı karşısına almayı göze alan bir avukatın öyküsünü küçük kızının ağzından dinliyoruz kitapta. Hikâyenin sürükleyiciliğine bir diyeceğim yok, fakat bir derdi olması ve kolay akması bir kitabı iyi bir edebiyat eseri yapar mı? Hayır.
Zaten yazarın “derdini” anlatışında da ciddi problemler var; ırkçılığa karşı durur, siyah/beyaz tabularını yıkmaya çalışırken pek çok stereotipi farkında olmadan yeniden üretiyor Harper Lee. Bu eleştirim bir zamansallık savıyla karşılanabilir, mümkündür, yazıldığı dönem için oldukça vizyoner bir yerden tutulmuş olabilir mesele, ancak bundan 60 sene değil 160 sene önce bile yazılmış ve bu rahatsızlığı hissettirmeyen kitaplar varken, buna sığınmayı doğru bulmuyorum.
Ama hepsinin ötesinde – bu kitaptan bir edebi lezzet almak mümkün mü gerçekten? Yazarın dert kaygısı her cümlesine sinmişken, kelimeler yalnızca mesaj vermek için bir araya getirilmişken; ortada bir üslup, özgün bir dil, ağızda dağılan lezzetli kelimeler yokken edebiyat nerededir? Edebiyat bence yalnızca iyi bir hikâye bulup onu anlatmaktan ibaret değildir, eseri edebiyat yapan nasıl anlattığınızdır ve ben bu kitapta o “nasıl”ın cevabını bulamıyorum.
