Kaputt, Kundera’nın tabiriyle tipik bir arşi-roman örneği. Öyle ki, “roman” denilebilir mi, o bile meçhul. Çok yeni, çok güçlü, çok teknik. Kitabın yazarı İtalyan Curzio Malaparte çizgidışı bir karakter. Birinci Dünya Savaşı gazisi bir subay, İkinci Dünya Savaşı sırasında Mussolini İtalyasının bir diplomatı ve subayı ve bir savaş muhabiri. Asıl adı Kurt Suckert, kendine bulduğu isim ise -Napolyon Bonaparte’a referansla- Curzio Malaparte. Belirtmek gerekir ki epeyce tartışmalı bir figür, başlangıç döneminde de olsa Mussolini’nin Faşist Partisi’nin yurtdışı temsilciliğini yaptığı için çok eleştiriliyor. (Sonrasında hükümete karşı durduğunu, hatta bu yüzden hapis yattığını ve yaşamının son döneminde Komünist Parti’ye katıldığını da belirteyim.) Kaputt belki de bir anlamda Malaparte’ın günah çıkarma eseri.
Bu kitaba dair okuduğum en doğru tanımlama şuydu: “büyülü brutalizm”. Bu kitap tam da bu. Marquez size büyülü gerçekçiliğiyle iyi geliyorken, Malaparte büyülü sizi yerden yere çarpıyor; aynı güç, tam tersi etki. Yazarı eserini “zalim bir kitap” diye tanımlıyor, haklı, hayatımda okuduğum en “zalim” kitaplardan biriydi Kaputt. Fakat gelin görün ki, üzerinden yıllar geçti, kitabın bendeki etkisi hiç geçmedi. Malaparte, savaş tanıklıklarını, zihnindeki çeşitli “büyülü” unsurlarla birleştirerek anlatıyor, sonuçta okuduğunuzun neresinin gerçek neresinin rüya olduğunu anlayamadığınız, fakat savaşın dehşetini, kokusunu, tadını soluk borunuzda hissettiğiniz bir metnin içine düşüyorsunuz. Savaş muhabiri ve İtalyan subayı olarak Nazi işgali altındaki Avrupa’nın her yerine girip çıkan Malaparte, gördüklerini tarifi zor bir görsellik ve olağanüstü bir dille aktarıyor okuruna.
Kaputt, gerek anlattıkları, gerek anlattıklarını anlatma biçimiyle müthiş heyecan verici bir kitap. Kitabın başındaki unutulmaz sahneyi gözümün önünden silemiyorum: Finlandiya’da buz tutmuş bir göle hapsolmuş, sadece kafaları görünen yüze yakın atla karşılaştığımız o an. Bu hadise gerçek mi, bilmiyoruz. Bu kitapta anlatılanların ne kadarı gerçek, bilmiyoruz. Kendi adıma gerçek olduğuna emin olduğum bir şey var ama: savaşa dair bu acımasızlıkta bir anlatının bunca estetik olabilmesine duyduğum hayranlık.
