“O bir insan, beyaz bir adam değil. Beni okuttu o.”
Bu sene başıma gelen en iyi şeylerden biri oldu Toni Morrison ile -geç de olsa- tanışmak. En kült kitaplarına yavaş yavaş varmak istediğim için biraz çeperde geziniyorum, farkındayım, hoşuma gidiyor böyle biraz ürkek davranmak. Sevilen’e, En Mavi Göz’e filan ulaştığımda Morrison’ı biraz tanıyor olmak istiyorum, ondan.
En popüler romanlarından biri olmayan Katran Bebek ile de bu amaç doğrultusunda buluştum ve bu kitabını da çok sevdim. Ne kadar katmanlı bir roman – ne kadar iyi örülmüş, ne kadar iyi sökülmüş, karakterler ne kadar iyi yazılmış. Korkuyu tarif etmek için birden fazla kez kullandığı “gümüş ayakları üstünde dörtnala koşan küçük, kara köpekler” tanımlaması – anlattığı gerilimi nasıl güçlendiren, nasıl kuvvetli bir imgedir o!
Kitap; yaşlılığını karısı Margaret ile beraber izbe bir adada geçiren zengin -ve beyaz- Valerian ile yıllardır onlara hizmet eden -siyah- karı-koca Sydney ve Ondine’in öyküsüyle başlıyor. Sonra anlatıya hizmetkâr çiftin yeğeni Jadine ile kanun kaçağı bir adam giriyor ve öyküye yepyeni katmanlar ekleniyor.
Irkçılık, Morrison’ın tüm kitaplarında olduğu gibi bu anlatıda da başrolde. Fakat Morrison’ı Morrison yapan bence ırkçılığın binbir biçimini ele alabilme kabiliyeti. Siyahların siyahları maruz bıraktığı ırkçılık da var örneğin bu kitapta. İşin içine sınıfı, toplumsal cinsiyet dinamiklerini ve gündelik iktidar pratiklerini de soktuğu için (ki bunları neredeyse her romanında ve hep büyük bir beceriyle yapıyor) konu hiçbir zaman bildiğimiz anlamda ırkçılık olmuyor, asla tek boyutlu kalmıyor. Katran Bebek de öyle. Bu çatının içine bir de aşk, annelik, yaşlılık gibi temalar giriyor, bunların hepsini birbiriyle öyle güzel dans ettiriyor ki. Böyle büyük konuları didaktikleşmeden, yormadan, insanın içine içine işleyerek anlatabilmek… Çok acayip bir kabiliyet sahiden.
Sırf herkesin masada oturduğu, öykünün büyük sırrının ortaya çıktığı o muazzam Noel yemeği bölümü için bile okunur bu kitap. 25 yıllık bir sırrı; o sır ifşa olurken ortaya saçılan ondan çok daha eski ve karakterlerin içlerine işlemiş suçları, günahları, ezberleri yazma biçimi… Üf yani. Okuyunuz.
