“Hayat ağacım kururken görüntü kayboluyor. Ellerimi sokacak bir toprak arıyorum; yumuşak, nemli, anaç. Bir ağaç arzusuyum.”
Hafıza-i beşer nisyan ile malül müdür gerçekten? Yoksa unutmak bir hayatta kalma mekanizması, unutabilmek bir lütuf mudur? Murat Gülsoy’un Nisyan’ını okurken bu cevapsız soru yine ve yeniden aklıma düşüverdi. Ölüm ve unutuş arasında salınan bu kitabın isimsiz anlatıcısının hatırladıkları ve hatırlamadıkları insanı buralara götürüveriyor. Proust’tan beri hep hatırlamanın bir yaratıcı inşa süreci olduğunu konuşuyoruz, aslında unutmak da öyle, sanki? Benliğin ve geçmişin yeniden inşasını mümkün kılan şey unutmak, Nisyan da tam buralarda dolaşan bir kitap.
Murat Gülsoy’un okuduğum diğer kitaplarından epey farklı bir kitap bu. Tek paragraflık sayfalardan, sayıklama pasajlarından oluşuyor. Bakıcısıyla yaşayan ve ölüme doğru ilerleyen yaşlı bir adamın zihninin bulanık dehlizlerinde geziniyoruz. O dehlizlerde sık sık oğlu Adem’le karşılaşıyoruz, Adem o hatıralarda hep çocuk haliyle beliriyor. Anlatıcımızın dili çok güzel, çok şiirli. Özellikle yukarıda bir tanesini alıntıladığım ve sık sık tekrarlayan ağaç metaforlarını hiç unutmayacağım; Jules Renard’ın çok sevdiğim “Kırk beş yaşındayım – bir ağaç olsam yaşlı olmazdım” cümlesini anımsattı bana.
Belki üst üste okuduğumdan, Ve Ateş Bizi Tüketiyor’la da türlü paralellikler kurdu zihnim. Özellikle benliğin kırılganlığı; yani insanın kendisini anlatırken bir yandan kendinden saklanmakta sonsuz mâhir oluşu meselesi ve aramak / kaybolmak eksenlerinde beynimde birbirine ilmeklendi iki roman. Nisyan’ın anlatıcısı anılarını kaybederken kendini de kaybediyor; Ve Ateş Bizi Tüketiyor’un kahramanıysa kaybolan bir başkasını ararken kendi benliğiyle karşılaşıyor. İki farklı kayboluş, iki farklı netice.
Herkesin kalemi midir bilmiyorum ama her okuyuşta insana yeni ve başka bir şey söyleyecek, başka bir cümlesiyle vuracak bir roman Nisyan. Şu çok sevdiğim cümlelerle bitireyim:
“Fotoğraflardaki boşlukların yanında hep mutlu yüzler. Sonsuz bir fotoğraf ânı içinde sevmeye devam ediyorlar.”