Şöyle diyeyim; bu kitabı hakkıyla kavramak için Stendhal, Dostoyevski, Flaubert, Proust ve Cervantes’le baya içli dışlı olmak gerekiyor. Ben o kadar değilim, o yüzden biraz zorlandım. Girard’ın temel savı şu: arzularımız çoğu zaman bizden çıkmıyor, birinin bakışından bulaşıyor. Kahraman, arzu nesnesi ve arada bir “aracı” var; biri bir şeyi isterse biz de istemeye başlıyoruz. Don Kişot’tan Julien Sorel’e, Emma Bovary’den Raskolnikov’a bu üçgeni arıyor. Bu fikri sevdim ama kitap örnek üstüne örnek bindiriyor; okurdan sürekli hatırlamasını bekliyor. Açık konuşayım, edebiyatı bu kadar kavramsal okuma eşliğinde tüketmeyi çok da sevmiyorum sanırım. Yapısöküm iyi hoş ama ne bileyim, bazen de bazı eserleri aşırı sökmesek mi sanki?
Proust kısımlarını ilgiyle okudum; o dünyadaki kıskançlık, başkasının bakışıyla şekillenen sevgi ve değer meselesi Girard’ın fikriyle güzel çakışıyor. Belki de Proust’u anımsatan o mikro gözlem ve hava benim kalemime daha yakın. Cervantes ve Stendhal bölümlerinde ise referansların yoğunluğu beni yordu; arada “acaba romanın içindeki o basit duyguyu kaçırıyor muyuz” diye düşünmeden edemedim.
Bazı cümlelerin altını çizdim; arzunun taklitle yayılması üzerine kısa, net pasajlar hoşuma gitti. Ama kimi yerde aynı fikri üç farklı örnekle peş peşe anlatması tempoyu düşürüyor. Çeviri akıcı da olsa kavramlarda ister istemez ağırlaşıyor; o anlarda hız kesiliyor.
Özetle: fikri kuvvetli, disiplinli, yer yer didaktik bir metin. Kavramsal okuma sevene bereketli bir kaynak; not alarak, karşılaştırarak okuyanlar sevecektir. Benim gibi romanı biraz daha kendi haliyle yaşamayı sevene ise tam hitap etmedi. Yine de Proust sayfaları için bile dönüp bakmaya değer; belki önce romanlara dalıp sonra buraya gelmek daha iyi olur.
